Özel sektörde her 100 işçiden 96’sı toplu sözleşmesiz

DİSK Araştırma Merkezi’nin (DİSK-AR) “Sendikalaşma ve Toplu Pazarlık Raporu (Ocak 2026)” başlıklı araştırmasını yayımladı.

Raporda, sendikalaşmaya ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) verilerinin yetersiz ve eksik olduğu vurgulanırken, Türkiye’de resmi sendikalaşma oranının yüzde 14,5 olmasına karşın fiili sendikalaşma oranının yüzde 12 civarında kaldığı, toplu iş sözleşmesi kapsamının ise çok daha düşük olduğu kaydedildi.

Raporda, ÇSGB’nin işçi sendikalarının üye sayı ve oranlarına ilişkin 17 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan işkolu tebliği ile Aralık 2025 tarihli Bakanlık verilerinin esas alındığı ifade edildi. Araştırmada, sendikalaşma ve toplu iş sözleşmesi kapsamının 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamındaki işçi sendikalarıyla sınırlı olarak ele alındığı belirtildi.

“BAKANLIK VERİLERİ SENDİKALAŞMAYI EKSİK YANSITIYOR”

Raporda, ÇSGB Ocak 2026 istatistiklerine göre sendikalı işçi sayısının 2 milyon 413 bin 790, sigortalı işçi sayısının ise 16 milyon 699 bin 84 olduğu hatırlatıldı. Buna göre, sigortalı işçiler arasındaki resmi sendikalaşma oranının yüzde 14,5 olduğu belirtilirken, bu oranın fiili durumu yansıtmadığı vurgulandı. Raporda, “Bakanlığın sendikalaşma oranı iki nedenle eksiktir. Birincisi, kayıt dışı işçiler hesaba katılmadığı için sendikalaşma oranı fiili durumdan daha yüksek çıkmaktadır. İkincisi ise bu oran toplu iş sözleşmesi kapsamındaki sendikalı işçi sayısını yansıtmamaktadır” ifadelerine yer verildi.

Kayıtlı ve kayıtsız tüm işçilerin dikkate alınması halinde fiili sendikalaşma oranının yüzde 12,3’e gerilediği bildirilen raporda, kamu işçileri dahil 19 milyon 571 bin işçinin sadece 2 milyon 414 bininin sendika üyesi, 17 milyon 157 bin işçinin ise sendikasız olduğu ifade edilerek, “Toplam işçilerin yüzde 87,7’si sendika üyesi değildir” denildi.

TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KAPSAMI YÜZDE 9,6

Raporda, sendikalaşma oranının tek başına yeterli olmadığı, esas göstergenin toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamı olduğu vurgulanarak, işkolu ve işyeri barajları, TİS yetkisinin gecikmesi ve sendikalaşma nedeniyle yaşanan işten çıkarmalar nedeniyle TİS kapsamındaki işçi sayısının sendikalı işçi sayısının oldukça altında kaldığı aktarıldı.

Bakanlığın Aralık 2025 verilerine göre aktif toplu iş sözleşmesi kapsamındaki sendikalı işçi sayısının 2 milyon 139 bin olduğu bildirilen raporda, tüm işçiler içinde TİS’ten yararlananların oranının yüzde 9,6 olduğu ifade edildi. Raporda şu değerlendirmeye yer verildi:

“Resmi sendikalaşma oranı yüzde 14,5 olarak açıklanmasına rağmen, işçilerin sadece yüzde 9,6’sı toplu iş sözleşmesi kapsamındadır. Bir diğer ifadeyle işçilerin yaklaşık yüzde 90’ı toplu iş sözleşmelerinden yararlanamıyor ve sendikal korumaya sahip değildir. Bu nedenle ÇSGB tarafından açıklanan yüzde 14,5’lik sendikalaşma oranı fiili durumu yansıtmayan yapay bir orandır.

Genel sendikalaşma oranları kamu işçilerini ve özel sektör işçilerini birlikte ele aldığı için nispeten yüksektir. Kamu işçileri arasındaki yüksek sendikalaşma oranı nedeniyle ortalama sendikalaşma yüzde 14,5’e yükselmektedir. Oysa özel sektörde durum çok daha vahimdir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine göre özel sektörde sigortalı olarak çalışan 15 milyon 757 bin işçinin 1 milyon 76 bini sendikalı iken kamu sektöründeki 1 milyon 602 bin işçinin 1 milyon 210 bini sendikalıdır.

Böylece kamu sektöründe çalışan işçilerin yüzde 75,6’sı sendika üyesi iken özel sektörde çalışan sigortalı işçilerin ise yüzde 6,8’i sendika üyesidir. Ancak özel sektörde gerçek durum daha da vahimdir.”