Zafer mi geri adım mı? İran mı ABD mi?

Savaşı başlatanlar belli. Emperyalist ABD ve katil İsrail, dünyanın iki haydut devleti. Bu iki ülkenin İran’a başlattıkları saldırı, ABD başkanı Trump’ın büyük saldırı tehdidinin hemen ardından iki haftalık ateşkesle şimdilik son buldu.

ABD, bunu bir zafer olarak ilan ediyor. Hedeflerine ulaştıklarını, rejimi değiştirdiklerini – hem de iki kere-, büyük saldırı tehdidi sonrası İran’ın geri adım attığını ve Hürmüz’ü açmak zorunda kaldığını söylüyor. Ancak savaştan önce Hürmüz zaten açıktı.

İran da benzer bir biçimde yapılan saldırıya karşı verilen direnişin zaferle sonuçlandığını, sahada kazanılan mevziinin şimdi masada da kazanılacağını söyleyerek, kendi zaferini ilan ediyor.

İsrail ise ateşkesi kabul ettiğini ama bunun Lübnan’ı kapsamadığını söyleyerek Lübnan’da savaşa devam edeceğini söylüyor. İran ise ateşkesin dost güçlere saldırıların sonlandırılmasını da kapsadığını iddia ediyor.

Önümüzdeki süreçte yaşanacakları daha net göreceğiz. Ateşkesin kalıcı bir barış anlaşmasına mı dönüşeceği yoksa ABD-İsrail’in bir zaman kazanma taktiği mi olduğu anlaşılacak. Bununla birlikte ateşkes konusunda farklı değerlendirmeler var. Başından beri İran’ın kaybetmeye mahkûm olduğunu, ABD’nin eninde sonunda bu işten karlı ve zaferle çıkacağını düşünenler, ateşkesi de İran’ın köşeye sıkıştığına verip İran’ın kaybettiği tespitini yaptılar. Öte yandan tersi yaklaşım sahipleri ise ABD-İsrail’in savaş boyunca mutlak üstünlük kuramadığını, İran’ı hafife aldıklarını, ortaya koydukları siyasi amaçlara ulaşmadıkları için kazanan tarafın İran olduğunu dile getiriyorlar. Kalbi İran’ın kazanmasından yana olanlar ile molla rejimine mesafeli olanlar ateşkesi de farklı değerlendiriyorlar. Değerlendirmelerin öznel taraflarına da belirtmek gerek.

Bütün bunlarla birlikte savaş öncesi ve savaş sonrası bir durum değerlendirilmesi yapıldığında bazı noktalar daha net görülecektir. ABD-İsrail tarafının savaşı başlatırken önlerine koyduğu hedefler -en azından kamuoyuna söylenen- İran’ın nükleer tesislerin tasfiyesi, füze gücünün sınırlandırılması ve rejim değişikliği idi. Özellikle güçlü ve şok bir saldırı sonrası İran halkının ayağa kalkıp rejimi değiştireceğine yönelik bir hesap yapıldığı herkesin ortaklaştığı noktaydı. Hatta Kürtlere ve muhaliflere silah verdiğini açık açık söyleyen Trump’ın bizzat kendisiydi. ABD-İsrail, bir yandan İran devletinin önemli isimlerine suikastlar düzenleyerek ortadan kaldırdı, diğer taraftan ise İran’ın önemli askeri ve ekonomik altyapısına büyük zararlar verdi. Ancak rejimin önemli isimleri ortadan kalkmasına rağmen rejim değişmediği gibi İran’ın nükleer potansiyeline ve füze gücünün sınırlandırmaya yönelik hiçbir hedefin tutturulamadığı açık olarak görülmektedir. İran’ın ekonomik altyapısına yönelik verilen zarar da başka bir açıdan not edilmek durumunda.

Buna karşın İran’ın ABD’nin uçak gemisini vurması, uçaklarını düşürmesi, ABD üslerine yönelik etkili füze saldırıları ve özellikle İsrail’in füzelerle vurulmasında İsrail’in yetersiz kalması, İran’ın büyük bir direniş ve yetenek gösterdiğini gözler önüne serdi. Üstelik ABD ve İsrail’e verdiği zararın yanına işbirlikçi bölge ülkelerini de hedef aldı. Ama en çok Hürmüz Boğazı’nı kapatan İran, emperyalist tekellerin en zayıf noktasına yani petrol ticaretine müdahale ederek stratejik bir üstünlük kurdu.

Uzunca süredir ABD başkanı Trump’ın bu savaştan bir çıkış yolu bulmak istediği konuşuluyordu. ABD kargo uçaklarını, savaş uçağını ve helikopterlerini kaybettiği operasyonun aslında başarılı bir kurtarma operasyonu olarak sunsa da Isfahan’da nükleer enerji tesislerindeki nükleer maddenin ele geçirilme operasyonu olduğuna dair güçlü emareler var. Bu başarısız operasyondan hemen önce ABD ordusundan bir dizi ismin görevden alınması, Trump yönetiminde çatlak sesler olduğunu gösteriyor gibi. Bu çıkış yolu arayan Trump’un büyük bir saldırı tehdidi ve bunu çok yüksek tonda dile getirmesi, bazıları için İran’ın geri adımı olarak değerlendirilse de bu tutum aynı zamanda Trump yönetimine bir çıkış kapısı arayışı gibi duruyor.

Dünya kamuoyuna “kükreyip rakibini korkutarak masaya oturdum” mesajı verse de gelişmeler ABD’nin aslında bir çıkış yolu aradığını gösteriyor. İran’ın bu tehditten sonra mı geri adım attığı yoksa ABD’nin “onurlu barış ve geri çekilme” talebini masada iyi bir anlaşmayla bağlama pragmatizmi sergilediğini göreceğiz. Ancak ortada ABD açısından bir zafer olmadığı açık.

Önümüzdeki dönemde İran’daki gelişmeleri ve sürecin nereye evrileceğini göreceğiz. ABD, Venezuela’da olduğu gibi askeri bir operasyon sonrası Venezuela’nın mevcut yönetimiyle masaya otururken, İran’la da “yenemeyerek” masaya oturursa kimse şaşırmamalı.

Bizim asıl üzerinde durmamız gereken konu ise emperyalist ABD’nin yenilmez olmadığı ortaya çıkmıştır: ABD emperyalizminin façası çizilmiştir.