İnsansız sohbet araçları

Yapay zekâ destekli robotlar gerçekle sanal arasındaki sınırları zorluyor. Duygusal ilişkileri taklit eden sohbet robotları (chatbot) akıcı konuşabilme yeteneğine de sahip.Yalnızlıktan yakınanlara yarenlik eden robotların duygusal bağımlılık yarattığı, insan insana ilişki kurma motivasyonunu kırdığı belirtiliyor.

Japonya’da yapılan bir araştırmaya göre sanal arkadaşlıklara çoğunlukla genç erkekler ilgi gösteriyor. Yirmili yaşlardaki erkeklerin üçte ikisinin bekâr olduğu, yüzde 40’ının ise o güne kadar karşı cinsten biriyle hiç yakınlaşmadığı belirlenmiş. Ayrıca, 10 bekârdan 7’si eş bulmakta zorluk çektiğini, yüzde 66’sı ise özgüven eksikliği nedeniyle ilişki kuramadığını söylemiş[1].

Milyonlarca insan tarafından yaşam koçluğu, sohbet ve romantik ilişki amacıyla tercih edilen sanal yaren Replika, iletişimde yapay zekânın vazgeçilmez bir konuma geldiğini gösteren önemli bir örnek. Öyle ki 2023 yılında, Replika’nın mahrem mesajlaşma özelliğinin geçici olarak kaldırılması krize bile yol açmış.

Sohbet robotlarının ileri düzeyde kişiselleştirilmesi ve insanlaştırılması tehlikeli sonuçlar da doğurabiliyor. Örneğin 2024 yılında ABD’de sanal sevgilisiyle yaşadığı romantik ilişkinin ardından bunalıma giren 14 yaşında bir genç intihar etmiş.

Yapay zeka kullanan gençlerin sohbet robotlarını tercih etme eğilimi artarsa duygusal ilişkiler köklü bir değişime uğrayabilir. Bu durumun evlilik kurumunu da tartışmaya açması sürpriz olmaz. Geçmişte yüzyıllar boyunca evliliklerin siyasi ve ekonomik ittifakları sağlamlaştırmak için yapıldığı biliniyor. Evliliğin romantik aşktan doğması gerektiğine vurgu yapan bir diğer köklü değişimin kaynağı da edebiyat ve sanat yapıtları. Özellikle kapitalist kültürün aşıladığı egemen değer yargıları bireyin duygu dünyasını çevreliyor. Örneğin gençler, aşk olgusuna ilişkin bakış açısı geliştirirken sınıfsal ve çevresel etmenlerin yanı sıra dönemin filmlerini, dizilerini ya da şarkılarını  referans alıyor.

Yakın bir gelecekte duygusal ilişkilerin dijital teknoloji ve yapay zeka nedeniyle evrim geçireceği öngörülüyor.  Sohbet robotlarını yeniliklere en hızlı ayak uyduran kesim olan gençler bugünden sahipleniyor. Kullanıcıyla sürekli aynı görüşte olan, her an dinlemeye ve konuşmaya hazır bekleyen bir robotun sağladığı konfora alışmak kolay. Oysa insan insana iletişim, çaba ve emek gerektiriyor. İlişkileri anlamlı, derin ve değerli kılan da bu. Duygu dünyamız, uğruna bedel ödediğimiz ödüller sayesinde göneniyor. Yarınlarda sohbet robotlarıyla avunmak yerine bugünden sosyalleşme olanağı sunan fiziki ortamları gençler için daha işlevsel kılmak gerekiyor. Örneğin okul yalnızca bilgi aktaran, beceri kazandıran bir yer olarak algılanmamalı. Öğrenciler, kendilerini tanımak, arkadaşlık kurmak, grup içinde yer edinmek, dayanışmak gibi insani gereksinimlerini okul içinde karşılayabilir. Akademik öğrenme, duygusal gelişimden ayrı düşünülemez. Duygu eğitiminde felsefe, sanat ve edebiyat derslerine ağırlık verilerek öğrencilerin soyutlama becerisi, estetik duyarlılığı ve sözcük dağarcığı geliştirilebilir. Böylelikle öğrenci hem kendisiyle, hem de çevresiyle barışık yaşayacağı bir duygu dünyası inşa etmeyi öğrenir; bireysel arzularının değil kolektif iyiliğin peşinden giderek yalnızlığa teslim olmaz.

Duygu eğitimi, ancak herkesin duygularını özgürce ifade edebildiği güvenli bir ortamda hedefe ulaşabilir.

Sonuçta gençleri yapay zekânın baştan çıkarıcı etkisinden korumak için öncelikle insani bir kavram olan sevgiye yatırım yapmak gerekiyor. Kapitalizmin insan sevmeyen kutuplaştırıcı ve yalnızlaştırıcı siyasetine karşı insanı merkeze alan sosyalist bir düzenin biricik çıkış yolu olduğu unutulmamalıdır.

[1] https://theconversation.com/les-chatbots-emotionnels-alimentes-par-lia-entre-remedes-emotionnels-et-mirages-affectifs-247923