Reklam
Kategoriler: Köşe Yazıları

COP31 üzerine

Reklam

Antalya’da düzenlenen COP 31 zirvesine 196 ülke ve Avrupa Birliği’nin katılımıyla gerçekleştirilmiş oldu. Konu somut düzeyde ele alınırsa, aynen daha önceleri yapılmış olan Kyoto, Paris ve Balem zirvelerinde olduğu gibi COP31’de de havanda su dövülmüş, bir iki parlak laf edilmiş olup, düzen yine kendi bildiği yolda devam ediyor olacaktır. Konunun uzmanı akademisyenler tarafından hazırlanmış raporlara göre, küresel sıcaklığın 1,5 derece yükselmesi halinde, iklim şokları, biyoçeşitliliğin tahribi, tufanlar, sel felaketleri, temiz su olanaklarının kısıtlanması gibi ciddi doğa sıkıntılarının yaşanacağı “Demokles’in kılıcı” misali tepemizde sallanacaktır. Bilindiği üzere, bu konu, 4–5 asır öncelerinden, 1600’lerin son yılları 1700’lerin ilk yıllarında yaşamış olan John Locke tarafından, ekoloji sorunu olarak değil, fakat genel bağlamında ortaya atılmıştır. Şöyle ki, Locke’a göre, Yaratıcı’nın bizlere bahşettiği doğanın gelecek nesillere de yansıtılması koşulu ile kullanılması gerekir. O nedenle, israf ve aşırı doğa istismarı ahlaken yasaklanmıştır.

İklim zirveleri tarihi de 1997 Kyoto zirvesi ile başlatılır. Zirveler, 2015 Paris Zirvesi, 2025 Brezilya Balem Zirvesi ve bu yıl Antalya’da yapılan 2026 Antalya Zirvesi olarak tarihlendirilebilir. Söz konusu ekoloji toplantıları, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCC) bağlamında her yıl düzenlenen Taraflar Toplantısı (Conference of the Parties – COP) olarak tertiplenir ve nafile konuşmalarla şova dönüşür. Benzer şov, geçenlerde üç iktisatçı tarafından hazırlanarak yayınlanan Londra Anlaşması‘nda da sezilmektedir. İlginçtir ki, kendi ülkesinden ve kendi kuruluşlarının konuşlandığı ülkelerden doğaya en fazla sera gazı salan ABD bu yıl zirveye katılmamış, Fransa cumhurbaşkanı düzeyinde değil, bakan düzeyinde katılmış bulunmaktadır. Kaldı ki, ABD dünyayı en yoğun kirleten devlet olarak, çeşitli zirvelerde alınmış kararlara da uyma nezaketini göstermemiştir. Nasıl göstersin ki, Çin ile kıran kırana yarışta olarak ABD sanayi üretimini kısamaz; aynı miktar üretimi sürdürebilmek ya da daha fazla üretimi doğayı daha az kirletme hesabı ile yapabilmek içinde ağır girdi maliyetlerine katlanması ve/veya farklı teknolojilere geçiş yapması gerekir ki, bunlar maliyetleri yükseltici faktörlerdir. İleri ülkeler daha farklı bir cinlik uygulayarak, doğaya görece daha az sera gazı salan gelişmekte olan ülkelerden kullanım hakkı alma yoluna gitmeye dahi yeltenmişlerdir. İşin özü şudur ki, kapitalist sistem sermayeyi devamlı üretme, tüketiciyi ise devamlı tüketme yönünde tetiklerse, çözümün nerede olduğu açık değil mi! İşin özü şudur ki, ekoloji meselesinin sistem içi çözümlerle mi, yoksa sistem sorunuyla mı düşünülmesi daha makul ve sonlandırıcı çözüme yönelik olur!

Ekoloji ve sistem meselesi gündeme gelince, ister istemez Marx gündeme gelir. 170 küsur yıla yakın süre önceleri ortaya atılmış bir teorinin günümüzün sıkışan ekoloji sorunlarını açılamada yeterli olamayacağı ileri sürülmüştür. Hatta o kadar ileri gidilmiştir ki, 1974 yılında “Man’s Responsibility for Nature: Ecological Problems and Western Traditions” adlı eserinde John Passmore ekoloji meselesine en büyük zararı Hegel ve Marx görüşlerinin sebep olduğunu dahi ileri sürebilmiştir. Fakat Marx’ın eserlerini ve özellikle de 1860’larda tuttuğu defterleri dikkatlice inceleyenler, Marx’ın ilk eserlerine saplanıp kalarak Markizimin sermaye ve teknolojinin ilerlemesine odaklanarak, ekoloji sorunlarına eğilmemiş olduğunu ileri sürenlere karşı, üretim ilişkisinin ekoloji sorunlarıyla ele alındığını oraya koymuşlardır. Marx, 1844 defterlerinde, beşeriyet ve doğa kavramlarını zıt şekilde karşılıklı ele almış olduğu görülür. Yeni Marx Okuması’nda, Helmut Reihelt ve Hans-Georg Backhaus okumalarında klasik Marx anlayışı karşısında zamanla gelişen, gelişirken doğa koşullarını da etkileyen tarihsel sürecin ele alınmış olduğu görülür.

Marx, yaşamının son onbeş yılında, defterlerinin yaklaşık üçte birini yazdığı dönemde, biyoloji, kimya, botanik jeoloji, hatta mineraloji ile de uğraşarak Promethus görüşünden daha doğa-sistem etkileşim yaklaşımına yönelmiştir.

Marx, Justus von Liebig’in Tarımsal Kimya kitabından yararlanarak, toprak rantı görüşlerini geliştirmiştir. Bu görüşle Ricardo’nun “azalan getirilen” yasasını farklı gözle analiz etmiştir.

Marx, 1865-66 defterlerinde de açıkça görüldüğü üzere, Justis von Liebig, James F.W. Jonston Leonce de Laverge etkileri altında olarak, ekonomik süreçlerin doğal ve sosyal metabolizma sürecinin küresel dengeleri sarsacağı ileri sürülmüştür.

Marx’ın politik ekonomi anlayışı ekolojik krizin kapitalizmin çelişkisi olduğunu ortaya koyar.

Marx’ın eserlerinin incelenmesiyle de çözümün sistemde olduğu düşünülmekle beraber, sol rejimlerden geçmiş ülkelerin doğaya yaptığı tahribata bakıldığında ekonomik sistemlerin de pek çözücü olduğu düşünülmemektedir bazı çevrelerce. Ancak burada meseleyi tek ülke temelinde değil de, dünya sistemi temelinde ele almanın yararlı olduğunu düşünürüm. Şöyle ki, hiçbir münferit sistem salt kendi dinamikleri ile çalışmayıp, küresel etmenlerden kaçınılmaz olarak etkilenir. Bu bağlamda konuya yaklaştığımızda, kapitalist ağırlıklı bir dünyada sosyalist ya da komünist bir ülkenin kendi gelişme ve büyüme hızında politika uyguladığı düşünülemez. Uluslararası rekabetin şiddetle tetiklendiği bir dünyada komünist bir ülke de kendisinin ve sistemin bakası uğruna hızla kalkınmaya ya da büyümeye çalışırken, birer maliyet unsuru olan çevre konularına gerekli itinayı gösteremiyor olabilir. Bu durum, çevre sorunlarının ekonomik sistemlerle ilgili olmakla beraber, ana sorunun tüm ülkelere başat bir tür uluslararası ajan ya da organa gereksinim olduğunu ortaya koymaktadır. Bu noktada, düğümlenen konunun, böylesi bir uluslararası güç odağının oluşturularak çözülmesi yoluna gidilmemesi ilginçtir. Bakalım Antalya COP31 Zirvesi’nden ‘yeşil ekonomi’ gibi, sermayeye piyasa değişikliğiyle yeni olanaklar açan, çözüm görüntülü aldatıcı programlar dışında nasıl bir sonuç ortaya çıkacaktır.

Bu yıl COP31 ilkemizde tertiplendi Ne acıdır ki, toplantıya yaklaşık denk gelen dönemde Habaş katliamında 18 elemanı kurban verdik. Öngörülebilir iş kazası mı, yoksa taksirli olmasa da cinayet mi, buna yargı karar verecek olmakla beraber, bu aşamada, havaya ya da iklime bakacak kadar havalara değil de, öncelikle insanımıza bakmamız gerekmez mi! Habaş olayı toplumsal ya da mesleksel ahlak sorunsalı bağlamında ele alınırsa, kirlenmenin boyutları fon skandalına ve siyasi kulvara kadar sıçrar. Ekoloji meselesi, doğa kirlenmesi sorunu uluslararası düzlemde makro bir meseledir, Habaş olayı ve fon skandalı da iç kirlenme meselesidir. Zira 18 insanımızın can verdiği Habaş katliamı kolayca çözülebilecek, ucunun siyasete uzandığı fon skandalı ise bir iç ahlaksal kirlenme ve hayvansal hırs/dürtü neticesidir. Habaş hikayesinin mazisinde de bir emekçinin ellerinin yanması ve bu durumu şikayet konusu yaparsa işten kovulacağı tehdidi var. Bu olumsuz oluşumlar karşısında ne ilgili bakan istifini bozup istifa etme cesareti gösterip etik davranış sergileyebiliyor, ne de görevinden azledilebiliyor. Acaba taraflar rahat ve huzurlu bir yaşama sürebiliyorlar mi! Niye sürmesinler ki, son fon vurgunu da Türkiye’nin nasıl bir örgüte havale edildiğini göstermez mi! Türkiye Cumhuriyeti kurulalı beri böylesi bir yağma ve ahlak dışı davranışı, hem de ekip halinde görmemiştir. Türkiye böyle bir yağmayı, rezaleti AKP iktidara gelmeden önceki dönemde, yani AKP anlayışına göre dinsel yaşam ve ahlakın bugünkü kadar muteber olmadığı dönemde görmemiştir. Fakat Türkiye şimdi, türbanların ve sakal ve bıyıkların etrafa saçıldığı dönemde bu kepazeliği yaşadı.

Demek ki, her dönemin bir görüntüsü, bir de özü varmış!

Bu haber en son değiştirildi 16 Kasım 2026 13:01 13:01

Reklam

Önceki Haberler

TKH: Mustafa Hayrullahoğlu ve Talip Öztürk mücadelemizde yaşıyor!

Talip Öztürk ve Mustafa Hayrullaoğlu'nun katledişlerinin yıldönümümünde TKH tarafından yapılan açıklamada "Talip Öztürk ve Deniz…

16 Kasım 2026 12:47

Fon yolsuzluğu Erdoğan’a kurulmuş bir komplo mu?

Fon yolsuzluğu Erdoğan’a kurulmuş bir tezgâh ya da komplo değil, tam tersine Erdoğan’ın inşa ettiği…

16 Kasım 2026 11:59

Kavgamızda yaşayan üç devrimci: Talip Öztürk, Mustafa Hayrullahoğlu ve Ali İhsan Özgür

Öğretmenlerin, gazetecilerin ve işçi sınıfının öncü militanlarının yükselttiği orak çekiçli bayrak bugün de dalgalanmaya devam…

16 Kasım 2026 11:49

Mansur Yavaş’ın neden Yeni Parti kurultayına katılmadığı ortaya çıktı

Gazeteci Deniz Zeyrek, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş'ın Yeni Parti kurultayına katılmaması ile ilgili,…

16 Kasım 2026 11:32

Adanaspor’un eski futbolcusu Almanya’da neo-nazilerin cumhurbaşkanı adayı oldu

Bir dönem Türkiye'de Adanaspor forması da giyen eski futbolcu Thomas Berthold Almanya'da ırkçı parti AfD'nin…

16 Kasım 2026 11:23

Menzil’deki miras kavgası sokağa taştu: Uşak ve Manisa’da protesto düzenlediler

Menzil’de Abdülbaki Elhüseyni’nin ölümünden sonra büyüyen miras ve liderlik krizi, Uşak ve Manisa’daki protestolarla yeniden…

16 Kasım 2026 11:16
Reklam