Sermayenin güvenliği, halkların öfkesi
DENİZ DÜZGÜN
Bir yanda Avrupa sokaklarında yükselen toplumsal öfke, diğer yanda devletlerin güvenlik gerekçesiyle kurduğu askeri ittifaklar var. Bir tarafta geçinemediği için sokağa çıkan işçiler, barınma hakkını savunan kiracılar ve geleceksizliğe itiraz eden öğrenciler; diğer tarafta savunma sanayisi anlaşmaları imzalayan, askeri iş birliğini güçlendiren ve bölgesel nüfuz alanlarını genişletmeye çalışan devletler.
İlk bakışta birbirinden uzak görünen bu gelişmeler, ortak bir soruyu gündeme getiriyor: Devletlerin gücü artarken emekçilerin yaşam koşulları da iyileşiyor mu?
Bu soruya yanıt verebilmek için hem Avrupa’daki toplumsal mücadeleler hem de Temmuz ayında Türkiye’de gerçekleştirilen NATO zirvesi sonucunda karar altına alınan güvenlik harcamalarına ayrılan kamu kaynakları üzerinden bir değerlendirme yapmak gerekiyor.
Marx’ın kapitalizm eleştirisinin merkezinde toplumsal üretim ile üretilen zenginliğin denetimi arasındaki çelişki bulunur. İnsanlar üretir, çalışır ve toplumsal hayatı ayakta tutar; ancak ortaya çıkan zenginliğin nasıl dağıtılacağına herkes eşit ölçüde karar veremez. Yani kamu kaynaklarını yaratan emekçiler, kapitalizmin yapısı gereği kaynağın nasıl dağıtılacağı ve kullanılacağı üzerine söz hakkına sahip değildir.
Avrupa’da konut maliyetleri, ücretlerin satın alma gücü ve kamu hizmetlerine erişim konusunda yükselen hoşnutsuzluklar bu çelişkinin yansımalarıdır. İnsanların çalıştıkları ve kamu kaynaklarını ürettiği halde geçinememesi, yalnızca bireysel bir ekonomik sorun değil, toplumsal kaynakların nasıl dağıtıldığına ilişkin bir meseledir.
Türkiye açısından da benzer bir soru sorulabilir: Ekonomik büyüme, teknolojik ilerleme veya sanayi üretimindeki artış, kendiliğinden toplumsal refah yaratır mı?
Hayır. Üretilen değerin kimler tarafından denetlendiği ve nasıl paylaşıldığı belirleyicidir. Aynı şekilde bir ülkenin askeri kapasitesinin artması, savunma sanayisinin gelişmesi yurttaşlarının ekonomik ve toplumsal açıdan daha güvenli bir yaşama kavuştuğunu tek başına göstermez.
Emekçiler tarafından yaratılan kamu kaynakları kimin güvenliğini için harcanmaktadır?
Avrupa’daki protestoları burjuva iktidarları ve medyası kamu düzenine yönelik tehditler olarak göstermektedir. Yaygın olarak propaganda edilen bu yaklaşım toplumsal hareketlerin gerçek nedenlerini gözden kaçırır. Kapitalizmin yapısal bir sonucu olarak ortaya çıkan barınma, eğitim, çalışma koşulları ve sosyal haklar etrafında yükselen toplumsal talepler, ekonomik sorunların nasıl siyasal mücadeleye dönüştüğünü göstermekte ve kapitalizmin toplumun çoğunluğunu oluşturan emekçilerin temel taleplerine cevap üretemediğini, yapısal olarak sürdürülemez bir sistem olduğunu gözler önüne sermektedir.
Ancak her protesto bir ayaklanma, her ayaklanma da devrim değildir.
Ekonomik hoşnutsuzluk kendiliğinden sosyalist bilinç yaratmaz. Burjuvazi rıza aygıtlarını kullanarak toplumsal tepkiyi başka kanallara yöneltebilmektedir. Aynı öfke, emekçilerin örgütlenmesine motivasyon yaratıp sosyal taleplere yönelebileceği gibi milliyetçiliğe, göçmen karşıtlığına veya neofaşizme de yönelebilir.
Bu nedenle asıl soru insanların neden sokağa çıktığından ibaret değildir. Önemli olan, taleplerinin hangi siyasal programa bağlandığı, nasıl örgütlendikleri ve mevcut toplumsal ilişkileri ne ölçüde değiştirebildikleridir.
Marksist açıdan sınıf bilinci, yalnızca eşitsizliği hissetmek değil, bu eşitsizliğin nedenlerini ve onu değiştirebilecek ortak mücadele olanaklarını kavramaktır.
NATO’nun ihtiyaçları doğrultusunda ortaya çıkan Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan savunma iş birliği antlaşması, bölgesel güvenlik ve uluslararası güç ilişkileri başlıklarında kamu kaynaklarının kimin ve neyin güvenliği için kullanıldığı sorusundan yola çıkarak incelenmelidir.
Temel soru, devletlerin güvenlik politikaları hangi ekonomik ve siyasal çıkarlarla bağlantılıdır?
Bununla birlikte savunma iş birlikleri yalnızca askeri kapasiteyi artırmaz. Ortak üretim, teknoloji transferi, ihracat ve yeni pazarlar aracılığıyla sermaye birikimine de katkıda bulunabilir. Nitekim, Ankara zirvesinde bir kez daha NATO’nun sadece askeri bir pakt değil aynı zamanda ekonomik bir organizasyon olduğu da alınan kararlar sonucunda açıkça görülmektedir.
Devletlerin gerçek güvenlik kaygıları olabilir. Fakat güvenlik ihtiyacı ile ekonomik çıkarların aynı politika içinde nasıl birleştiğini araştırmak gerekir.
Mekke gibi güçlü bir dinsel simgenin savunma girişimiyle ilişkilendirilmesi, dini sembollerin siyasal işlevini de gündeme getirir.
Dinsel semboller ortak aidiyet ve dayanışma duygusu yaratır. Bununla birlikte devlet politikalarının meşrulaştırılmasında da kullanılabilirler. Sosyalist perspektiften mesele dinin kendisini peşinen yargılamak değil, belirli bir tarihsel bağlamda dinsel söylemin hangi amaçlarla kullanıldığını inceleyip anlamaktır.
Ortak kimlik vurgusu, farklı toplumsal kesimleri bir araya getirebilir; ancak aynı zamanda sınıfsal eşitsizliklerin ve kaynak dağılımına ilişkin sorunların tartışılmasını geri plana itebilir. Benzer biçimde Avrupa’daki protestolarda ulusal kimlik ve aidiyet söylemleri hem dayanışmayı güçlendirebilir hem de dışlayıcı siyasetin aracı olabilir.
Dolayısıyla ideolojik söylemleri değerlendirirken yalnızca kullanılan sembollere değil, bu sembollerin hangi toplumsal ilişkiler içinde işlev gördüğüne bakmak gerekir.
Türkiye açısından Avrupa’daki protestolar ve uluslararası savunma iş birlikleri iki önemli karşılaştırma alanı sunar.
Avrupa’yı kusursuz bir refah modeli olarak görmek, oradaki her krizi Batı’nın çöküşünün kanıtı saymak kadar, gerçekliği basitleştirir. Açıktır ki merkez Avrupa ülkelerinde meydana gelen toplumsal hareketler kapitalizmin yapısal sonucudur. Benzer şekilde savunma sanayisinin büyümesini tek başına ulusal başarı ölçütü kabul etmek, bu gelişmelerin toplumsal sonuçlarını gözden kaçırabilir.
Bir savunma yatırımı teknoloji ve istihdam yaratabilir. Ancak ortaya çıkan yararın kimlere ulaştığı, kamu kaynaklarının hangi önceliklerle kullanıldığı ayrıca incelenmelidir.
Bu nedenle güvenlik kavramı yalnızca sınırların ve askerî tesislerin korunmasına indirgenmemelidir. Barınma, sağlık, eğitim, çalışma güvencesi de toplumsal güvenliğin parçalarıdır.
Enternasyonalizm de bu noktada önem kazanır. Farklı ülkelerdeki emekçilerin koşulları aynı değildir; ancak anti emperyalist perspektif ortak mücadele olanakları yaratabilir.
Avrupa’daki toplumsal protestolarla uluslararası askerî ittifaklar, birbirinden farklı süreçlerdir. Ancak her ikisi de devletlerin öncelikleri, ekonomik çıkarlar ve toplumsal ihtiyaçlar arasındaki ilişkinin sorgulanmasını sağlar.
Avrupa’daki sokaklar bize toplumsal öfkenin siyasal mücadeleye dönüşebildiğini gösterir. Savunma iş birlikleri ise devletlerin askerî kapasite, ekonomik çıkar ve bölgesel nüfuz hedeflerinin nasıl iç içe geçebildiğini hatırlatır.
Bu iki alanı birleştiren temel soru şudur: Bir ülkenin gücünü yalnızca silahlarıyla, ekonomik büyüklüğüyle ve kurduğu ittifaklarla mı ölçeceğiz; yoksa orada yaşayan insanların nasıl çalıştığına, nasıl yaşadığına ve kendi geleceklerini belirleme konusunda ne kadar söz sahibi olduğuna mı bakacağız?
Çünkü sermayenin büyümesi toplumun refahını, devletin güçlenmesi halkın güvenliğini, sokaktaki öfke de devrimci dönüşümü kendiliğinden garanti etmez. Bunların arasındaki ilişki, toplumsal mücadelelerin, siyasal tercihlerin ve iktidar ilişkilerinin içinde belirlenir.
CHP’den AKP’ye geçen Aydın Büyükşehir Belediye Başkanı Özlem Çerçioğlu, 50 kişinin yargılandığı davada ihaleye fesat…
AKP Grup Başkanı Abdullah Güler, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un AKP grubunu ziyaretinin ardından açıklama yaptı.…
Ekrem İmamoğlu'nun da yargılandığı CHP 38’inci Olağan Kurultayı’nda 'usulsüzlük yapıldığı' iddiasıyla yürütülen dava 18 Kasım'a…
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Ukrayna konulu üçlü müzakerelere katılan Rus heyetinin, BAE'nin başkenti Abu Dabi'de…
CHP’li Hasan Öztürkmen, fon soruşturmasında mağdur sayısının 5 milyona çıkabileceğini savundu; AKP Genel Merkezi için…
HABAŞ katliamında bilanço ağırlaşıyor: İSİG Meclisi, patlamada ağır yaralanan işçi Abdullah Kılınç'ın yaşamını yitirdiğini duyurdu.…