Sırbistan’da seçim sonuçlarını toplumsal öfke belirledi

Sırbistan’da 25 Ekim’de gerçekleşen erken genel seçimler, ülke tarihinin en kritik siyasi kırılmalarından birine sahne oldu. Yaklaşık 12 yıldır iktidarı elinde tutan Aleksandar Vučić ve partisi Sırp İlerleme Partisi (SNS) liderliğindeki ittifak sandıkta ağır bir yenilgi alırken, meclisteki çoğunluğu akademisyenler, uzmanlar ve halk temsilcilerinden oluşan “Öğrenci Listesi” kazandı.

Oyların yüzde 98’inin sayıldığı açıklanan resmi olmayan ilk sonuçlara göre, Öğrenci Listesi yüzde 53 civarında oy alarak 250 sandalyeli Ulusal Meclis’te 140’ın üzerinde sandalye elde etti. Vučić’in “Birleşik Sırbistan” listesi ise yüzde 39’da kaldı. Sandıkların kapanmasından kısa süre sonra yenilgiyi kabul eden Vučić, bundan sonra muhalefet sıralarında yer alacaklarını duyurdu.

Seçim sonuçları, kamusal denetimsizliğe, yolsuzluğa ve neoliberal yönetim anlayışına karşı aylardır biriken toplumsal öfkenin doğrudan bir sonucu olarak değerlendiriliyor.

Kasım 2024’te Novi Sad kentindeki tren istasyonunda beton çatının çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesi, ülkedeki denetimsizlik ve rantsal kamu politikalarının simgesi haline gelmişti. Bu trajedinin ardından gençlerin, üniversite öğrencilerinin ve akademisyenlerin öncülüğünde başlayan protestolar; kamu kurumlarında liyakat, hukukun üstünlüğü ve kamusal şeffaflık talebiyle kısa sürede tüm ülkeye yayıldı.

Geleneksel muhalefet partilerinin yarattığı tıkanıklığı aşmak isteyen öğrenci hareketi; işçileri, çiftçileri, sanatçıları ve bilim insanlarını kapsayan bağımsız bir seçim listesi (“Öğrenci Listesi”) oluşturarak siyasi alanı tabandan doğru yeniden inşa etti. Kardiyoloji profesörü İliya Sırdanović öncülüğündeki kamu yararını savunan uzmanlarının öne çıktığı liste, geniş halk kesimlerinden karşılık buldu.

Vučić iktidarı boyunca uygulanan esnek çalışma koşulları, yabancı yatırımlara açılan ayrıcalıklar ve devlet imkânlarının tek elde toplanması, halkın geniş kesimlerinde derin bir güvensizlik yarattı.

Vučić’in sürecin “dış kaynaklı bir müdahale” olduğunu öne sürmesi, otoriter iktidarların toplumsal hoşnutsuzluğu dış mihraklara bağlama refleksinin bir devamı olarak değerlendiriliyor. Ancak yüzde 70’e yaklaşan rekor katılım oranı, meşruiyetin doğrudan Sırbistan halkının iradesinden kaynaklandığını net biçimde ortaya koydu.