Yenilmez Horoz

Seçimle gelenin seçimle gitmesinin normal olduğu dönemlerde siyasi liderler, popüler kültürün eğlence nesneleriydi. Özellikle Demirel, Erbakan, Özal ve Ecevit sahne şovlarında sık sık taklit edilirdi. Ayrıca günlük gazetelerde hepsinin karikatürü yer alırdı. Liberal demokrat yönetimlerde siyasi mizah, halkın öfkesini yatıştırmaya dönük bir emniyet supabı işlevi taşıdığı savıyla eleştiriliyor. Bununla birlikte mizahi direnişin statükoya seçenek oluşturacak yeni bir düzenin hayalinin kurulmasına olanak sağlayacağı görüşü de yaygın.

Yeni Türkiye’de siyasi mizahın sınırları iyice daraldı. “Şaka mı bu!” dediğimiz bir çok aykırı söylem ve eylemin arkasında mizahçılar değil iktidar sahipleri var. Görüldüğü kadarıyla astlarıyla üstenci tavırla şakalaşmayı seven Erdoğan, kendisine şaka yapılmasından hoşlanmıyor. Yıllardır on binlerce kişiye hakaret davası açılması otoritenin alınganlığının boyutlarını gösteriyor.

Otorite karşıtı siyasal mizah, bir yanıyla da insanın bulunduğu zor koşullarla başa çıkmasını kolaylaştırıyor. Tıpkı bir çok kültürde anlatılan “Yenilmez Horoz ile Kral” masalında olduğu gibi…

Masal bu ya, altın kesesi bulan horoz, çatıya çıkıp kibirli kibirli ötmüş. Kral bunu görünce sinirlenmiş; adamlarından altın kesesini horozdan almalarını istemiş. Horoz,“Üüürü üüü… Kral, benim gibi yoksul birinin altınlarını zorla aldı”, diye feryat etmeye başlamış. Öfkelenen kral, adamlarından keseyi horoza geri vermelerini istemiş. Bu kez horoz, “Kral benden korktu” diye alaycı alaycı ötmeyi sürdürmüş. Hiddetten köpüren kral, horozun akşam yemeği için kesilmesini buyurmuş. Horoz ise “Kral beni sarayına davet etti!” diye böbürlenmiş; kaynar kazana atılır atılmaz da kendisine sıcak banyo ikram ettiği için krala teşekkür etmiş. Ana yemek olarak servis edilen horoz, “Kralla yemek yiyorum!” diye sevinç çığlığı atmış; kralın midesine inerken yine susmamış, ısrarla içerideki karanlıktan yakınıp durmuş. Horozdan kurtulamayacağını anlayan kral, çaresizce kendi karnının kesilmesini emretmiş. Masalın sonunda horoz, kralın karnından uçup yeniden çatıya çıkmış;“Üüürü üüü…” diye gururla uzun uzun ötmüş.

Zalimlere karşı inatla ve kararlılıkla direnen insanları simgeleyen Yenilmez Horoz, kralı alaya alıp aciz duruma düşürüyor. Horozun hayatta kalmak için iyimserliğini yitirmeden krala karşı durması, umudu kırılmak istenen halklar için önemli bir mesaj. İnsanlar, horozun krala yönelik sinir bozucu tavrından hoşlanmış olmalı ki bu masalı kuşaktan kuşağa aktarıp bugünlere ulaştırmış.

Siyasi mizah, toplumdaki kötümserliği iyileştirmek ve statükonun değişmesini kolaylaştırmak için önemli bir güce sahip. Küresel faşizmin giderek egemen olduğu bir süreçte dünyayı yönetenler halklar nezdinde nefret objesine dönüştü. Öfkesini alaycı tavrıyla bastırmaya çalışan milyonlarca dünya insanının zalimler için savurduğu küfürler üst üste konsa herhalde aya kadar giden dört şeritli yol olur. Zulüm ortağı liderlerin medya üzerinden yayılan karikatürlerine ya da yapay zeka videolarına acı acı gülümseyenler bile biliyor ki gülmek, devrimci bir eylemdir!